Kültürel Mirasta Erişilebilirlik İçin Yeni Bir Bilimsel Yaklaşım

TÜBA tarafından yayımlanan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” başlıklı eser, kültürel mirasın herkes için erişilebilir ve katılıma açık hâle getirilmesine yönelik bilimsel yaklaşımları, uluslararası örnekleri ve uygulama modellerini bir araya getiriyor. TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker ve Doç. Dr. Kevser Çınar editörlüğünde hazırlanan yayın, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel erişim koşullarıyla sınırlamıyor.

Kitap, engelli bireylerin deneyimlerini, temsillerini ve karar alma süreçlerdeki yerini merkeze alıyor. Müze yöneticileri, kültürel miras uzmanları, eğitimciler, mimarlar, şehir plancıları, dijital teknoloji geliştiricileri ve kamu politikaları alanında çalışanlar için kapsamlı bir başvuru kaynağı olarak tasarlandı.

Araştırmanın Kapsamı ve Katkıda Bulunanlar

TÜBA koordinasyonunda yürütülen ve Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktıları arasında yer alan çalışma, yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik dönüştürücü kültürel deneyimler oluşturma kapasitesini geliştirmeyi hedefleyen proje kapsamında hazırlandı. Uluslararası araştırmacıların ve farklı disiplinlerden uzmanların katkılarıyla oluşturulan eserde kültürel miras turizmi, müzecilik, eğitim, mimarlık, iletişim, dijital beşerî bilimler ve kamu politikaları kapsayıcılık ekseninde bir araya getirildi.

Ele Alınan Konular

Eserde kültürel miras turizminde erişilebilirlik, teknolojinin kapsayıcı deneyimlerdeki rolü, kültür kurumlarında katılım ve kapsayıcı eğitim gibi başlıklar incelendi. Görme engelli bireyler için dokunsal tezhip ve hat sergilerinden çok duyulu müze tasarımına, oyun temelli erişilebilirlik yaklaşımlarından çocukların kültürel mirasla buluşturulmasına kadar farklı uygulamalar değerlendirildi. Ayrıca evrensel tasarımla öğrenme, tarihî kent merkezlerinde sürdürülebilir ulaşım ve kapsayıcı müze politikaları gibi konular da yer alıyor.

Erişimden Etkin Katılıma

TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, sunuş yazısında kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin ve toplumsal katılımın alanı olarak tanımlıyor. Şeker, mirasın değerinin herkes tarafından erişilebilir, yorumlanabilir ve bu sürece katkı sunulabilir olmasıyla güçlendiğini belirtiyor.

Doç. Dr. Kevser Çınar ise önsözünde erişimin temel bir kültürel hak olduğunu, ancak tek başına kapsayıcılık anlamına gelmediğini vurguluyor. Dijital dönüşümün yapay zekâ, sanal ve artırılmış gerçeklik, podcast ve çok duyulu arayüzler gibi olanaklar sunduğunu belirten Çınar, teknolojinin kendiliğinden kapsayıcı olmadığını; değerinin tasarımına, temsil ettiği deneyimlere ve kullanıcıların geliştirme süreçlerine katılımına bağlı olduğunu ifade ediyor.